پاسخ 5 و 6 - روايات جمع‌آورى قرآن و اجماع مسلمانان اجماع مسلمانان به عدم ثبوت قرآن با غير تواتر قسمتى از جنبه‌هاى ضعف و تزلزل رواياتى كه جمع‌آورى قرآن را به دوران‌هاى بعد از پيامبر ( ص ) مستند مىسازند توضيح داده شد . اينك در اين فصل به پنجمين و ششمين عامل ضعف آن‌ها مىپردازيم و مىگوييم : مسلمانان در دو مسئله اتفاق نظر و اجماع دارند ؛ يكى اين كه مىگويند : قرآن بودن هيچ سخنى ثابت نمىشود مگر از راه تواتر و نقل‌هاى پياپى و يقين‌آور ، دوم اين كه مىگويند : زيادتى به قرآن راه نيافته است ولى روايات تدوين كه مورد بحث ماست با اين دو مسئله اجماعى ، تضاد و منافات دارد . تمام مسلمانان براى اثبات قرآن بودن كلامى ، راهى به جز تواتر و نقل‌هاى فراوان و يقين‌آور نمىدانند ولى روايات تدوين قرآن دلالت مىكنند بر اين كه در موقع جمع‌آورى قرآن تنها مدرك و مرجعى كه براى اثبات قرآن بودن كلامى ، در اختيار بود و به وسيلهء آن ، آيات قرآن از غير آيات تشخيص داده مىشد ، عبارت بود از شهادت دو نفر مسلمان و گاهى يك نفر كه شهادت وى مطابق شهادت دو نفر باشد و لازمهء اين سخن اين است كه قرآن با خبر واحد نوشته شده است نه از طريق تواتر آيا واقعا يك نفر مسلمان مىتواند به اين مطلب ملتزم باشد يا چنين سخنى را بر زبان براند ؟ ! ما نمىدانيم صحيح بودن اين گونه روايت‌ها كه به ثبوت قرآن به وسيلهء خبر واحد و يا شهادت دو نفر و يا يك نفر شاهد دلالت دارند ، با اجماع و عقيده تمام مسلمانان به اين كه قرآن به جز تواتر از راه ديگر ثابت نمىشود ، چگونه مىتواند توافق و سازش داشته باشد ؟ ! آيا قطعى بودن اين كه قرآن بايد از راه تواتر ثابت شود نه از راه خبر واحد و شهادت دو نفر ، دليل بر دروغ بودن تمام اين روايات نيست ؟ ! تعجب در اين است كه بعضى از دانشمندان مانند ابن حجر ، « شهادت » را كه در اين روايات آمده ، به « كتابت » ( 1 ) - و « حفظ كردن قرآن » تأويل و تفسير كرده‌اند . « 1 » ما فكر مىكنيم همان لزوم تواتر در قرآن كه اشاره كرديم ، ابن حجر را به چنين تأويل و تفسير واداشته ، شهادت را به معناى كتابت و حفظ گرفته است . در هر صورت اين تفسير از جهاتى قابل خدشه و ايراد است ، زيرا : 1 - اين تفسير با دلالت صريح اين روايات كه در مسئلهء تدوين قرآن آورديم هيچ‌گونه سازش

--> ( 1 ) اتقان ، نوع 18 / 100 .